Pozytek.gov.pl - Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej - Departament Ekonomii Społecznej i Pożytku Publicznego

  • Zmień rozmiar czcionki
  • Drukuj

FAQ – najczęściej zadawane pytania

     1. Status OPP
     2. Organizacje pozarządowe
     3. Współpraca z samorządem, zlecanie zadań publicznych
     4. 1% podatku na rzecz OPP
     5. Wolontariat
     6. Działalność odpłatna / nieodpłatna
     7. Wynagrodzenia


1. STATUS OPP

Jakie podmioty mogą prowadzić działalność pożytku publicznego ? Czy posiadanie statusu organizacji pożytku publicznego jest konieczne do realizacji zadań publicznych ?

Zgodnie z przepisami ustawy działalnością pożytku publicznego jest działalność społecznie użyteczna prowadzona, w sferze zadań publicznych określonych w art. 4 ust. 1, przez organizacje pozarządowe i inne podmioty wymienione w ustawie, a nie tylko przez organizacje pożytku publicznego. Należy w tym miejscu zauważyć, że organizacje pożytku publicznego stanowić będą szczególną formę organizacji pozarządowych i podmiotów wymienionych w art. 3 ust. 3 ustawy, stosownie bowiem do art. 22 ustawy, status organizacji pożytku publicznego uzyskają- spełniające ustawowe wymagania- organizacje pozarządowe i ww. pomioty, z chwilą uzyskania wpisu do KRS.
Posiadanie przez organizację pozarządową statusu organizacji pożytku publicznego nie jest konieczne do powierzenia jej przez organ administracji wykonania zadania publicznego. Zgodnie bowiem z art. 5 ustawy organy administracji publicznej prowadzą działalność w sferze zadań publicznych we współpracy z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami wymienionymi w ustawie, prowadzącymi, odpowiednio do terytorialnego zakresu działania organów administracji publicznej, działalność pożytku publicznego w zakresie odpowiadającym zadaniom tych organów. Jedną z form tej współpracy jest zlecanie organizacjom pozarządowym i innym uprawnionym podmiotom realizacji zadań publicznych. Tym samym, nie ma przeszkód aby izbie gospodarczej, prowadzącej działalność statutową, obejmującą przynajmniej jedno z zadań wymienionych w art. 4 ustawy, organy administracji mogły zlecać realizację zadań publicznych w trybie i formach określonych w rozdziale 2. Jednakże, należy pamiętać, że tryb ten będzie stosowany o ile przepisy odrębne nie przewidują szczególnego trybu zlecania zadań (art. 11 ust. 2 ustawy).

 

Czy nowo powstałe organizacje pozarządowe mogą się starać o status opp poprzez zgłoszenie działalności pożytku publicznego, czy też organizacja musi działać jakiś czas ?

Aby organizacja pozarządowa mogła uzyskać status organizacji pożytku publicznego, musi spełnić łącznie wszystkie wymogi określone w art. 20 ustawy.
Zgodnie z pkt. 1 i 2 art. 20 ustawy organizacja pozarządowa musi prowadzić działalność statutową która jest jej wyłączną działalnością statutową i dotyczy realizacji zadań publicznych na rzecz ogółu społeczności lub określonej grupy podmiotów pod warunkiem, że grupa ta jest wyodrębniona ze względu na szczególnie trudną sytuację życiową lub materialną w stosunku do społeczeństwa. Tym samym organizacja pozarządowa powinna prowadzić działalności pożytku publicznego w dacie złożenia wniosku o uzyskanie statusu organizacji pożytku publicznego.
Należy zaznaczyć, że o tym czy organizacja pozarządowa uzyska status organizacji pożytku publicznego decyduje właściwy sąd rejestrowy (art. 22 ustawy).

 

Czy zwolnienia o których mowa w art. 24 ust. 1 ustawy organizacja pozarządowa uzyskuje dopiero od następnego roku podatkowego, po roku w którym uzyskała status opp, czy też uzyskuje wspomniane zwolnienia już od momentu rejestracji stosownych danych ?

Wpis informacji o spełnianiu wymagań określonych w art. 20 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie do Krajowego Rejestru Sądowego ma charakter konstytutywny co oznacza, że status organizacji pożytku publicznego uprawniony podmiot uzyskuje z chwilą zamieszczenia danych w Rejestrze (art. 22 ustawy).
W konsekwencji podmiot, który posiada status organizacji pożytku publicznego nabywa wszelkie uprawnienia i obowiązki wynikające z ustawy.

Zwolnienia, o których mowa w art. 24 ust. 1 ustawy przysługują organizacji pożytku publicznego zasadniczo od momentu uzyskania statusu organizacji pożytku publicznego za wyjątkiem zwolnienia od podatku od nieruchomości. Stosownie do art. 6 ust. 3 ustawy dnia 12 stycznia 1991 roku o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 9, poz. 84 ze zm.) jeżeli w trakcie roku podatkowego zaistniało zdarzenie mające wpływ na wysokość opodatkowania w tym roku, podatek ulega obniżeniu lub podwyższeniu poczynając od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiło to zdarzenie.

 

Na jakich zasadach organizacja pożytku publicznego zwalniana jest z podatku od nieruchomości ?

W oparciu o art. 24 ust. 1 pkt. 2 ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie na zasadach określonych w ustawie z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 9, poz. 84, ze zm.) organizacji pozarządowej przysługuje zwolnienie od podatku od nieruchomości w odniesieniu do prowadzonej przez nią działalności pożytku publicznego.

Od podatku od nieruchomości zwalnia się nieruchomości lub ich części zajęte na prowadzenie jedynie nieodpłatnej statutowej działalności pożytku publicznego przez organizacje pożytku publicznego (art. 7 ust. 1 pkt. 14).
Ponadto rada gminy ma prawo do określenia, w drodze uchwały, stawek podatku od nieruchomości, które zostały zajęte na prowadzenie odpłatnej statutowej działalności pożytku publicznego przez organizacje pożytku publicznego (art. 5 ust. 1 pkt. 1c i pkt. 2e). Stawki te nie mogą przekroczyć rocznie, w przypadku gruntów – 0,32 zł od 1 m2 powierzchni, a w przypadku budynków lub ich części - 6,01 od 1 m2 powierzchni użytkowej.

 

Na jakich zasadach organizacja pożytku publicznego nabywa prawo użytkowania nieruchomości, które są własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego ?

W oparciu o art. 24 ust. 2 ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie na zasadach określonych w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Z 2000 r., Nr 46, poz. 543 ze zm.), które zostały wprowadzone w brzmieniu art. 14 pkt. 1 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. Przepisy wprowadzające ustawę o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. Nr 96, poz. 874), organizacja pożytku publicznego może nabywać na szczególnych warunkach prawo użytkowania nieruchomości, które są własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego.
Zgodnie z ustawą o gospodarce nieruchomościami, minister właściwy do spraw Skarbu Państwa może dokonać darowizny nieruchomości z zasobu Skarbu Państwa na rzecz celów statutowych organizacji pożytku publicznego (art. 59 ust. 1).
Właściwy organ, odpowiednio za zgodą wojewody, rady lub sejmiku, może również przy dokonywaniu sprzedaży nieruchomości organizacji pożytku publicznego, udzielić bonifikaty od ceny ustalonej zgodnie z art. 67 ust. 3 ustawy (art. 68 ust.1 pkt. 2).
Na podstawie przepisów wyżej wymienionych ustaw nie przewiduje się możliwości zwolnienia organizacji, która posiada status pożytku publicznego z tytułu opłat za użytkowanie wieczyste nieruchomości.

 

Czy telewizja i radio są zobowiązane, czy też mogą stwarzać możliwość nieodpłatnego informowania o prowadzonej przez opp działalności nieodpłatnej ?

Stosownie do art. 26 ustawy jednostki publicznej radiofonii i telewizji umożliwiają organizacjom pożytku publicznego nieodpłatne informowanie o ich działalności na zasadach określonych w odrębnych przepisach (art. 23a ustawy z dnia 29 grudnia 1992 roku o radiofonii i telewizji –Dz. U. z 2001 r. Nr 101, poz. 1114 ze zm.).
Zgodnie z tradycją polskiego języka prawnego użycie wyrażenia “umożliwiają” należy rozumieć jako obowiązek jednostek publicznej radiofonii i telewizji.

 

Co oznacza użyte w art. 20 pkt. 4 ustawy wymaganie „prowadzenia działalności gospodarczej w rozmiarach służących realizacji celów statutowych” przez organizację pożytku publicznego ?

Sformułowanie „prowadzą działalność gospodarczą w rozmiarach służących realizacji celów statutowych” wytycza granicę dopuszczalnej skali działalności gospodarczej prowadzonej przez organizację pożytku publicznego. Należy uznać, że dopóki cel zarobkowy nie dominuje nad celem statutowym działalność gospodarcza jest prowadzona zgodnie z treścią art. 20 pkt. 4 ustawy. Ze względu na duży stopień ogólności w określaniu celu statutowego, dopiero w trakcie jego realizacji oraz po podjęciu przez organizację pożytku publicznego faktycznej działalności gospodarczej, będzie możliwa miarodajna ocena, czy granica ta jest przestrzegana (postanowienie Sądu Najwyższego z 12 lutego 2002 r., I CKN 1568/99). Należy zaznaczyć, że z treści tego przepisu wynika podporządkowanie rozmiarów działalności gospodarczej realizowanym przez organizacje pożytku publicznego celom statutowym oraz zachowanie akcesoryjności działalności gospodarczej względem działalności statutowej (postanowienie Sądu Najwyższego z 7 lipca 2002 r., I CKN 162/00).

 

Czy informacja o uzyskaniu statusu organizacji pożytku publicznego będzie ogłaszana w Monitorze Sądowym i Gospodarczym ? Ile to będzie kosztowało ?

Informacja o uzyskaniu statusu organizacji pożytku publicznego będzie ogłaszana w Monitorze Sądowym i Gospodarczym na podstawie art. 49 ust. 2 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym ( Dz.U. z 2001 r., Nr 17, poz. 209 z późn. zm.).
Wysokość opłaty za ogłoszenie w Monitorze takiej informacji zgodnie z § 8.1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie organizacji, sposobu wydawania i rozpowszechniania oraz podstawy ustalania ceny Monitora Sądowego i Gospodarczego i wysokości opłat za zamieszczenie w nim ogłoszenia lub obwieszczenia, wynosi :

  • za ogłoszenie pierwszego wpisu 500 zł,
  • za ogłoszenie kolejnych wpisów 250 zł.

 

Jakie wymogi musi spełniać organizacja pozarządowa lub podmioty określone w art. 3 ust. 3 ustawy (kościelne osoby prawne i jednostki organizacyjne oraz stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego) aby uzyskać status organizacji pożytku publicznego ?

Organizacje pozarządowe lub inne podmioty prowadzące działalność pożytku publicznego uzyskują status organizacji pożytku publicznego z chwilą wpisania do Krajowego Rejestru Sądowego, po spełnieniu wymagań ustawowych określonych w art. 20 i 21.
Zgodnie z art. 20 pkt. 1 i 2 wyłączną działalnością statutową tych podmiotów musi być działalność dotycząca realizacji, określonych w art. 4 ustawy zadań publicznych, na rzecz ogółu społeczności lub określonej grupy podmiotów pod warunkiem, że grupa ta jest wyodrębniona ze względu na szczególnie trudną sytuację życiową lub  materialną w stosunku do społeczeństwa. Należy uznać, że społecznością, w rozumieniu tego przepisu, jest zbiorowość ludzi mieszkająca na określonym obszarze (kraju, gminy, miasta, powiatu) powiązana więzami społecznymi, wspólnotą warunków życia, tradycjami, kulturą itp. Jeżeli więc statut danej organizacji ogranicza się wyłącznie do działania na rzecz członków, to organizacja ta nie działa na rzecz ogółu. Należy przy tym zauważyć, że w pkt. 3 art. 20 zostało doprecyzowane, że stowarzyszenie, może działać również na rzecz swoich członków.
Zgodnie z pkt. 1 art. 20 dana organizacja musi wykazać się prowadzeniem działalności, co oznacza że powinna istnieć przed ubieganiem się o uzyskanie statusu organizacji pożytku publicznego i od jakiegoś czasu prowadzić działalność społecznie użyteczną.
Określony w pkt. 4 wymóg prowadzenia działalności gospodarczej w rozmiarach służących realizacji celów statutowych dość precyzyjnie został wyjaśniony w orzecznictwie, które powstało na tle ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (Dz. U. Z 1991 r., Nr 46, poz. 203 ze zm.). Sformułowanie „prowadzą działalność gospodarczą w rozmiarach służących realizacji celów statutowych” wytycza granicę dopuszczalnej skali działalności gospodarczej prowadzonej przez organizację pożytku publicznego. Należy uznać, że dopóki cel zarobkowy nie dominuje nad celem statutowym działalność gospodarcza jest prowadzona zgodnie z treścią art. 20 pkt. 4 ustawy.
Podobnie regulację zawartą w pkt. 5 należy rozumieć w taki sam sposób jak art. 34 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. Z 2001 r., Nr 79, poz. 855 ze zm.) tj. dochód organizacji pożytku publicznego powinien w całości być przeznaczony na jej działalność statutową.
Statut organizacji musi w pełni odpowiadać wymogom określonym w pkt. 6 i 7 art. 20, tj. organizacja musi posiadać statutowy organ kontroli, odrębny i niezależny oraz w statucie lub innym akcie wewnętrznym powinien znaleźć się zakaz dokonywania na rzecz jej członków lub pracowników jakichkolwiek przysporzeń majątkowych na preferencyjnych warunkach.
Art. 21 formułuje pewne wyjątki od wymogów określonych w art. 20  w odniesieniu do podmiotów wymienionych w art. 3 ust. 3 pkt. 1 ustawy, w szczególności zwalniając ww. podmioty od kryterium wyłączności prowadzenia działalności, o której mowa w art. 20 pkt. 1 i 2.
Należy podkreślić, że to do właściwości sądu rejestrowego będzie należała ocena czy organizacja pozarządowa lub inny podmiot prowadzący działalność pożytku publicznego, która ubiega się o status organizacji pożytku publicznego spełnia kryteria określone w art. 20 albo 21 ustawy.

 

Czy stowarzyszenie kultury fizycznej, nie prowadzące działalności gospodarczej, będzie miało możliwość uzyskania statusu organizacji pożytku publicznego ?

Stowarzyszenia kultury fizycznej nie prowadzące działalności gospodarczej, zgodnie z art. 7a oraz art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 18 stycznia 1996 r. o kulturze fizycznej (Dz.U. z 2001 r. Nr 81, poz. 889 z późn. zm.), podlegają jedynie wpisowi do ewidencji prowadzonej przez starostów właściwych ze względu na siedzibę stowarzyszenia. Kwestię uzyskania statusu organizacji pożytku publicznego przez organizacje pozarządowe i inne podmioty prowadzące działalność pożytku publicznego nie podlegające rejestracji w Krajowym Rejestrze Sądowym reguluje art. 22 ust. 2 ustawy oraz art.13 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. Nr 96, poz. 874). Zgodnie z tymi przepisami „organizacje pozarządowe inne niż wymienione w ust. 1”, a więc także stowarzyszenia kultury fizycznej nieprowadzące działalności gospodarczej, uzyskują status organizacji pożytku publicznego, z chwilą wpisania do Krajowego Rejestru Sądowego, po spełnieniu wymagań, o których mowa w art. 20 ustawy.

 

2. ORGANIZACJE POZARZĄDOWE

Czy organizacje kościelne są organizacjami pozarządowymi ?

Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie  działalnością pożytku publicznego jest działalność społecznie użyteczna, prowadzona przez organizacje pozarządowe w sferze zadań publicznych określonych w ustawie. Przepis ust. 3 tego artykułu przewiduje, że działalność pożytku publicznego może być prowadzona także przez osoby prawne i jednostki organizacyjne działające na podstawie przepisów o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, o stosunku Państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych oraz o gwarancji wolności sumienia i wyznania, jeżeli ich cele statutowe obejmują prowadzenie działalności pożytku publicznego.
Ponadto art. 20 ustawy wyraźnie wskazuje, że organizacją pożytku publicznego mogą być dwa rodzaje podmiotów: organizacje pozarządowe oraz podmioty, o których mowa w art. 3 ust. 3, czyli kościelne osoby prawne i kościelne jednostki organizacyjne oraz stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego.
Mając powyższe na uwadze można wnioskować, że taki dualizm podmiotowy, zawarty w art. 3 wskazuje na wyraźne rozróżnienie organizacji kościelnych i organizacji pozarządowych.
Jednocześnie należy podkreślić, że przedstawiciele doktryny zaliczają kościoły i inne związki wyznaniowe do szczególnej kategorii organizacji pozarządowych (traktując organizacje pozarządowe jako dobrowolne zrzeszenia) (H. Izdebski, M. Kulesza „Administracja publiczna” , s.251).

 

Czy spółdzielnie mieszkaniowe są organizacjami pozarządowymi ?

Spółdzielnia mieszkaniowa jest szczególnym rodzajem spółdzielni wyodrębnionym ze względu na jej cel, który polega na „zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych i innych potrzeb członków oraz ich rodzin, przez dostarczanie członkom samodzielnych lokali mieszkalnych lub domów jednorodzinnych, a także lokali o innym przeznaczeniu” (art.1 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116)). Zgodnie z art. 1§1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze (Dz.U. z 1995 r. Nr 54, poz. 288 z późn. zm.) spółdzielnia to dobrowolne zrzeszenie nieograniczonej liczby osób, o zmiennym składzie osobowym i zmiennym funduszu udziałowym, które w interesie swoich członków prowadzi wspólną działalność gospodarczą. Natomiast, zgodnie z §2 ww. artykułu, spółdzielnia może prowadzić działalność społeczną i oświatowo-kulturalną na rzecz swoich członków i ich środowiska. W konsekwencji należy uznać, że działalność gospodarcza prowadzona przez spółdzielnie, w tym również spółdzielnie mieszkaniowe, jest ich działalnością podstawową (obowiązkową) zaś prowadzona działalność społeczna i oświatowo-kulturalną jedynie uboczną (fakultatywną). Ponadto należy podkreślić, że spółdzielnia podlega wpisowi do Krajowego Rejestru Sądowego do rejestru przedsiębiorców (art.7 prawa spółdzielczego w zw. z art. 36 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U. z 2001 r. Nr 17, poz. 209 z późn. zm.) ). Nie można natomiast dokonać wpisu spółdzielni do rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej, w którym wpisuje się podmioty nie będące przedsiębiorcami (art. 49 ust. 1 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym). W świetle powyższego spółdzielnia jest przedsiębiorcą, a więc osobą prawną, która zawodowo, we własnym imieniu podejmuje i wykonuje działalność gospodarczą – tj. działalność, której celem podstawowym jest osiąganie dochodu (zysku), w rozumieniu ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. Prawo działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 101, poz. 1178 z późn. zm.).

 

Czy partie polityczne zostały uznane za organizacje pozarządowe ?

Zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie organizacjami pozarządowymi są, nie będące jednostkami sektora finansów publicznych, w rozumieniu przepisów ustawy o finansach publicznych i niedziałające w celu osiągnięcia zysku, osoby prawne lub jednostki nie posiadające osobowości prawnej utworzone na podstawie przepisów ustaw, w tym fundacje i stowarzyszenia. W tak zdefiniowanym pojęciu organizacji pozarządowych mieszczą się również partie polityczne.
Należy jednak zauważyć, że zgodnie z ust. 4 art. 3 przepisów działu II tj. działu regulującego działalność pożytku publicznego, nie stosuje się do partii politycznych.

 


3. WSPÓŁPRACA Z SAMORZĄDEM, ZLECANIE REALIZACJI ZADAŃ PUBLICZNYCH

Czy jednostka samorządu terytorialnego może zlecić realizację zadań publicznych, w trybie otwartego konkursu ofert, organizacjom pozarządowym oraz innym uprawnionym podmiotom prowadzącym działalność pożytku publicznego, czy tylko i wyłącznie organizacjom pożytku publicznego ?

Stosownie do art. 5 ust. 1, organy administracji publicznej prowadzą działalność w sferze zadań publicznych, o której mowa w art. 4, we współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3, prowadzącymi, odpowiednio do terytorialnego zakresu działania organów administracji publicznej, działalność pożytku publicznego w zakresie odpowiadającym zadaniom tych organów. Organizacjami pozarządowymi są nie będące jednostkami sektora finansów publicznych, i niedziałające w celu osiągnięcia zysku, osoby prawne lub jednostki nieposiadające osobowości prawnej utworzone na podstawie przepisów ustaw, w tym fundacje i stowarzyszenia, z zastrzeżeniem ust. 4. Organizacje pożytku publicznego zaś są kwalifikowaną formą organizacji pozarządowych, które uzyskują swój status po łącznym spełnieniu wymogów określonych w art. 20 i po zamieszczeniu informacji o spełnieniu tych kryteriów w Krajowym Rejestrze Sądowym.
Wobec powyższego, organ administracji publicznej może zlecać realizację zadań publicznych, w trybie otwartego konkursu ofert, zarówno organizacjom pozarządowym działającym w sferze pożytku publicznego, jak i organizacjom pożytku publicznego.

 

W jakim terminie powinien zostać uchwalony program współpracy oraz czy program ten musi być powiązany z uchwałą budżetową? Czy powinien on zawierać katalog zadań, czy być jedynie deklaracją, określeniem polityki wobec organizacji pozarządowych ?

Zawarty w art. 5 ust. 3 obowiązek uchwalania przez organ stanowiący jednostek samorządu terytorialnego rocznych planów współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy formalizuje podstawy tej współpracy. Należy przyjąć, że plan współpracy ma charakter polityczny w tym znaczeniu, że prezentuje politykę jednostki samorządu terytorialnego w zakresie współpracy z organizacjami pozarządowymi. Na gruncie postanowień ustawy program współpracy powinien być uchwalany, na rok, a więc niekoniecznie na rok kalendarzowy. Wydaje się jednak, że powinien on stanowić wytyczną przy opracowywaniu budżetu, ponieważ obowiązek współpracy organów administracji publicznej z organizacjami pozarządowymi, realizowany w szczególności w formach przewidzianych w ustawie, zasadniczo będzie pociągał za sobą wydatki budżetowe, które są rozstrzygane w toku prac budżetowych. Jeśli chodzi o dopuszczalną treść takiego programu współpracy to nie jest to regulowane przez ustawodawcę, który pozostawia tę kwestię w gestii organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego (jako przepis pomocniczy w tym zakresie można stosować art.5 ust.1 ustawy określający przykładowe formy współpracy).

 

Czy ogłoszenie otwartego konkursu ofert uzależnione jest od uchwalenia budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego ?

Ustawa o działalności pożytku publicznego i wolontariacie nie wprowadza ograniczeń uzależniających dopuszczalność ogłaszania otwartego konkursu ofert od uchwalenia bądź nie uchwalenia budżetu jednostki samorządu terytorialnego. Ustawa z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2003 r., Nr 15, poz. 148, ze zm.) określa zasady dysponowania środkami publicznymi oraz zasady i tryb wykonywania budżetu jednostki samorządu terytorialnego.
Zgodnie z tą ustawą do czasu uchwalenia uchwały budżetowej, jednak nie później niż do dnia 31 marca roku budżetowego, podstawą gospodarki finansowej jest projekt uchwały budżetowej przedstawiony organowi stanowiącemu jednostki samorządu terytorialnego (art. 123 ust. 1).
Ponadto dopiero w terminie 21 dni od dnia uchwalenia uchwały budżetowej zarząd jednostki samorządu terytorialnego opracowuje układ wykonawczy budżetu jednostki samorządu, przekazuje podległym jednostkom informacje o ostatecznych kwotach dochodów i wydatków tych jednostek oraz wysokości dotacji i wpłat do budżetu. Opracowuje także plan finansowy zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych. Następnie jednostki samorządu terytorialnego dostosowują projekty planów do uchwały budżetowej (art. 126 ust. 1-2).
Jednostka samorządu terytorialnego może więc ogłosić otwarty konkurs ofert w oparciu o projekt uchwały budżetowej i w konsekwencji podpisać umowy na realizację zadania z dniem 1 stycznia roku następnego. W takim przypadku wydaje się konieczne umieszczenie w umowie klauzuli, iż kwota w umowie jest kwotą prognozowaną i jej ostateczna wysokość zostanie określona w uchwale budżetowej.
Innym rozwiązaniem mogłoby być podpisywanie umów na okres dłuższy niż rok kalendarzowy, np. od kwietnia do kwietnia roku następnego.

 

Czy realizacja zadań publicznych zleconych organizacjom pozarządowym i innym podmiotom rozpoczyna się dopiero od momentu podpisania z nimi umowy ?

Podmioty, przyjmujące zlecenie realizacji zadania publicznego, zobowiązują się do wykonania zadania w zakresie i na zasadach określonych w umowie, którą sporządza się na podstawie ramowego wzoru umowy o wykonanie zadania publicznego, stanowiącego załącznik nr 2 do Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 października 2003 r. w sprawie wzoru oferty realizacji zadania publicznego, ramowego wzoru umowy o wykonanie zadania publicznego, ramowego wzoru umowy o wykonanie zadania publicznego i wzoru sprawozdania z wykonania tego zadania (Dz. U. Nr 82, poz. 1891).
Zgodnie z tym rozporządzeniem termin wykonania zadania ustala się od dnia podpisania umowy do dnia wskazanego przez zleceniodawcę. Tym samym, termin podpisania umowy jest terminem rozpoczęcia realizacji zadania publicznego.
Należy więc zaznaczyć, iż koszty realizacji zadania, które poniosły podmioty/zleceniobiorcy przed podpisaniem umowy, nie mogą być refundowane ze środków publicznych, przekazanych w ramach dotacji celowej przez organ administracji publicznej.

 

Czy organ administracji publicznej może zawrzeć umowę na realizację zadania publicznego z kierownikiem jednostki organizacyjnej, który podlega temu organowi ?

Pojęcie jednostek organizacyjnych podległych, bądź nadzorowanych przez organy administracji publicznej można traktować tożsamo z pojęciem jednostek sektora finansów publicznych. Z punktu widzenia gospodarki finansowej są one najczęściej jednostkami budżetowymi lub zakładami budżetowymi.
Zgodnie z przepisami ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie, nie ma przeszkody do przekazywania jednostkom organizacyjnym podległym organom administracji publicznej, bądź przez nie nadzorowanym, dotacji celowych na realizację zadań publicznych.
Jednak stosownie do przekazanego do Departamentu Pożytku Publicznego stanowiska Ministra Finansów, odnoszącego się do zakładów budżetowych, gospodarstw pomocniczych oraz jednostek budżetowych, ograniczenia w tej kwestii stawiają przepisy ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2003 r., Nr 15, poz. 148, ze zm.).
Ustawa ta umożliwia zakładom budżetowy i gospodarstwom pomocniczym otrzymywanie dotacji przedmiotowej. Zakres dotacji przedmiotowej dla jednostek podległych określa uchwała budżetowa jednostki samorządu terytorialnego.
Zakłady budżetowe mogą również otrzymywać dotacje podmiotowe. Jednak nie mogą otrzymywać dotacji od innych jednostek samorządu terytorialnego. Powyższe przepisy nie wykluczają możliwości uczestnictwa tych podmiotów w otwartym konkursie ofert, jednakże nie mają one możliwość otrzymania dotacji na realizację zadania publicznego. Uzyskują one wpływy z działalności, która polega na sprzedaży np. określonych usług organom administracji publicznej. Wpływy te przyjmują jako przychody ze sprzedaży.
Natomiast jednostki budżetowe są powoływane do realizacji określonych zadań. Ich wydatki pokrywa w całości budżet państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, a dochody odprowadzane są na dochody budżetu.
Nie ma więc możliwości przekazania dotacji celowej jednostce budżetowej, ani zakładowi budżetowemu, które podlegają bądź są nadzorowane przez organ administracji samorządowej. Tym samym podpisywanie umowy, która stanowi prawną formę przekazania środków finansowych, staje się bezprzedmiotowe.

 

Czy zlecenie realizacji zadania publicznego powinno nastąpić na zasadzie wyboru wyłącznie jednej oferty ?

Z treści ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie nie wynika, iż organ administracji publicznej zobowiązany jest do wyboru tylko jednego oferenta i w wyniku tego zawarcie tylko jednej umowy na realizację zadania publicznego. Efektem przeprowadzenia otwartego konkursu ofert może być więc zlecenie realizacji zadania publicznego więcej niż jednemu podmiotowi, którego oferta spełnia określone warunki.
Organ administracji publicznej, wybierając więcej niż jedną ofertę, powinien rozdzielić środki finansowe wskazane w ogłoszeniu na podmioty, które wygrały otwarty konkurs ofert oraz określić wielkość i zasady przyznawania tych środków.

 

Jeżeli organizacja pozarządowa z własnej inicjatywy złoży ofertę realizacji zadania publicznego, czy w takim przypadku należy wszcząć procedurę konkursową ?

Zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie organizacja pozarządowa i podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 ustawy mogą z własne inicjatywy złożyć ofertę realizacji zadań publicznych. Natomiast o ewentualnym wszczęciu procedury, zgodnie z art. 12 ust. 2 ustawy zadecyduje organ administracji publicznej, który po otrzymaniu oferty rozpatruje celowość realizacji danego zadania publicznego z punktu widzenia warunków określonych w ust. 2, uwzględniając w szczególności stopień, w jakim oferta odpowiada priorytetom zadań publicznych, gwarancję realizacji zadania zgodnie z właściwymi standardami, korzyści wynikające z realizacji zadania przez organizację, która występuje z takim wnioskiem.
Jeżeli organ podejmie decyzję o celowości realizacji zadania, wszczyna procedurę określoną w rozdziale 2 działu II ustawy, tj. ogłasza otwarty konkurs ofert.

 

Jaki tryb postępowania należy przyjąć w przypadku, kiedy organizacja pozarządowa zgłosi wolę realizacji zadania w czasie trwania roku kalendarzowego, czy wymaga to zmiany uchwalonego wcześniej rocznego programu współpracy ?

Zgodnie z art. 12 ust. 2 w przypadku złożenia przez organizację pozarządową lub podmiot określony w art. 3 ust. 3 ustawy z własnej inicjatywy oferty realizacji zadania publicznego organ administracji publicznej, jeżeli uzna celowość realizacji zgłoszonego zadania publicznego, informuje składającego ofertę o trybie otwartego konkursu ofert (art.11 ust.2), który jest stosowany do zlecania realizacji zadań publicznych w sferze pożytku publicznego (art. 4 ustawy). Natomiast roczny program współpracy uchwalany przez organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego (przy udziale organizacji pozarządowych) formalizuje podstawy współpracy tej jednostki z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy. Należy przyjąć, że plan współpracy prezentuje politykę jednostki samorządu terytorialnego w zakresie współpracy z organizacjami pozarządowymi. Na gruncie postanowień ustawy program współpracy powinien być uchwalany, na rok, a więc niekoniecznie na rok kalendarzowy. Wydaje się jednak, że powinien on stanowić wytyczną przy opracowywaniu budżetu, ponieważ obowiązek współpracy organów administracji publicznej z organizacjami pozarządowymi, realizowany w szczególności w formach przewidzianych w ustawie, zasadniczo będzie pociągał za sobą wydatki budżetowe, które są rozstrzygane w toku prac budżetowych. Jeśli chodzi o dopuszczalną treść takiego programu współpracy to nie jest to regulowane przez ustawodawcę, który pozostawia tę kwestię w gestii organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego (jako przepis pomocniczy w tym zakresie można stosować art.5 ust.1 ustawy określający przykładowe formy współpracy). W konsekwencji nie istnieje wzór czy też ramowy roczny program współpracy z organizacjami pozarządowymi i podmiotami, o których mowa w art.3 ust. 3 ustawy.
W świetle powyższego wydaje się, że zgłoszenie przez organizację pozarządową lub inne uprawnione podmioty realizacji zadania publicznego, o której mowa w art. 12 ustawy, nie pociąga za sobą konieczności zmiany rocznego programu współpracy. Jednakże należy podkreślić, że to od organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego zależy treść rocznego programu współpracy.

 

Czy organizacje pozarządowe są zobowiązane do utworzenia oddzielnego subkonta w celu rozliczenia dotacji celowej z budżetu gminy na realizację zadania? Czy konieczne jest utworzenie na tym rachunku oddzielnego subkonta dla każdego zadania ?

Stosownie do art.16 ust. 5 ustawy, organizacja pozarządowa, podmioty wymienione w art.3 ust 3 oraz jednostki organizacyjne podległe organom administracji publicznej lub przez nie nadzorowane są zobowiązane do wyodrębnienia w ewidencji księgowej środków otrzymanych na realizację umowy o powierzenie zadania publicznego.  
Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 grudnia 2005 r. (Dz. U. 2005 Nr 264 poz. 2207) w sprawie wzoru oferty realizacji zadania publicznego, ramowego wzoru umowy o wykonanie zadania publicznego i wzoru sprawozdania z wykonania tego zadania, w załączniku nr 2 wzór umowy w § 2 dotyczącym rachunku bankowego Zleceniobiorcy, nie określono obowiązku utworzenia specjalnie wyodrębnionego rachunku bankowego. Istnieją jednak pewne wymagania, które musi spełnić Zleceniobiorca. Musi on być jedynym posiadaczem rachunku bankowego i musi zobowiązać się do utrzymania wskazanego powyżej rachunku nie krócej niż do chwili dokonania ostatecznych rozliczeń ze Zleceniodawcą.
Stosownie do § 6, zleceniobiorca zobowiązuje się do wykorzystania przekazanych środków finansowych zgodnie z celem, na jaki je uzyskał i na warunkach określonych umową. Dotyczy to także ewentualnych przychodów uzyskanych przy realizacji umowy, których nie można było przewidzieć przy kalkulowaniu wielkości dotacji, oraz odsetek bankowych od przekazanych przez zleceniodawcę środków, które należy wykorzystać wyłącznie na wykonanie zadania.



Jaki jest związek między zlecaniem realizacji zadań leżących w sferze zadań publicznych określonych w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, a rocznym programem współpracy uchwalanym na podstawie tej ustawy ?

Zgodnie z art. 5 organy administracji publicznej prowadzą działalność w sferze zadań publicznych we współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy, prowadzącymi, odpowiednio do terytorialnego zakresu działania organów administracji publicznej, działalność pożytku publicznego w zakresie odpowiadającym zadaniom tych organów. Zlecanie realizacji zadań publicznych jest jedną z form współpracy organów administracji publicznej z organizacjami pozarządowymi i innymi uprawnionymi podmiotami prowadzącymi działalności pożytku publicznego, która odbywa się w postaci wspierania lub powierzania, w sferze określonej art. 4. Ustawowo określona sfera zadań publicznych nie może być ograniczana ani modyfikowana rocznym programem współpracy uchwalanym przez organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego. W tej sferze do zlecania realizacji zadań publicznych stosuje się ustawowy tryb otwartego konkursu ofert, chyba że inny tryb zlecania przewidują odrębne przepisy (art.11 ust.2 ustawy). Nie ma przeszkód aby roczny program współpracy zawierał m.in. postanowienia dotyczące zlecania zadań publicznych organizacjom pozarządowym i innym uprawnionym podmiotom.

 

Jaki charakter ma roczny program współpracy ?

Zawarty w art. 5 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie obowiązek uchwalania przez organ stanowiący jednostek samorządu terytorialnego rocznych planów współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy formalizuje podstawy tej współpracy. Należy przyjąć, że plan współpracy ma charakter polityczny w tym znaczeniu, że prezentuje politykę jednostki samorządu terytorialnego w zakresie współpracy z organizacjami pozarządowymi. Na gruncie postanowień ustawy program współpracy powinien być uchwalany, na rok, a więc niekoniecznie na rok kalendarzowy. Wydaje się jednak, że powinien on stanowić wytyczną przy opracowywaniu budżetu, ponieważ obowiązek współpracy organów administracji publicznej z organizacjami pozarządowymi, realizowany w szczególności w formach przewidzianych w ustawie, zasadniczo będzie pociągał za sobą wydatki budżetowe, które są rozstrzygane w toku prac budżetowych. Jeśli chodzi o dopuszczalną treść takiego programu współpracy to nie jest to regulowane przez ustawodawcę, który pozostawia tę kwestię w gestii organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego (jako przepis pomocniczy w tym zakresie można stosować art.5 ust.1 ustawy określający przykładowe formy współpracy).

 

Czy bez uchwalenia rocznego programu współpracy z organizacjami pozarządowymi można ogłosić otwarty konkurs ofert na realizację zadania publicznego ?

Ustawa o działalności pożytku publicznego i wolontariacie nie uzależnia możliwości przeprowadzenia otwartego konkursu ofert od uchwalenia rocznego programu współpracy. Roczny program współpracy może określać formy współpracy z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami, w tym zlecanie realizacji zadań publicznych. Jednak dotacje są przekazywane na powierzenie lub wspieranie wykonywania zadań publicznych na podstawie umowy, o której mowa  w art. 16 ustawy po przeprowadzeniu otwartego konkursu ofert (art. 11 ust. 2).
Organy administracji publicznej, w tym jednostek samorządu terytorialnego mogą zlecać organizacjom pozarządowym i podmiotom z nimi zrównanym realizację zadań publicznych, w trybie otwartego konkursu ofert także wówczas, gdy organ stanowiący jednostki samorządu nie uchwalił jeszcze rocznego programu współpracy.

 

Jaki jest zakres stosowania ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie do zlecania zadań z zakresu pomocy społecznej ? 

Jedną z form współpracy organów administracji publicznej prowadzących działalność w sferze zadań publicznych z organizacjami pozarządowymi i podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 prowadzącymi działalność pożytku publicznego jest zlecanie organizacjom pozarządowym i innym uprawnionym podmiotom realizacji zadań publicznych (art. 5 ust. 1 pkt. 1).
Stosownie do art. 11 ust. 3 zlecanie odbywa się po przeprowadzeniu otwartego konkursu ofert, chyba że w przepisach odrębnych przewidziany został inny tryb. Za takie odrębne przepisy należy uznać art. 12a ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 z późn. zm.) oraz wydane na jego podstawie rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 30 czerwca 2000 r. w sprawie szczegółowych zasad i form współdziałania administracji publicznej z innymi podmiotami oraz wzorów ofert, umów i sprawozdań z realizacji zadań pomocy społecznej (Dz.U. Nr 55, poz. 662), które zawiera szczególny tryb zlecania zadań publicznych w zakresie pomocy społecznej.
Tym samym do zlecania zadań z zakresu pomocy społecznej nie mają zastosowania przepisy rozdziału 2 działu II ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

 

Czy zlecanie zadań odbywać się będzie na dotychczasowych zasadach, zgodnie z ustawą o finansach publicznych ?

Zgodnie z art. 5 ust. 4 w zw. z art. 11 ust. 1 ustawy zlecanie przez organy administracji publicznej organizacjom pozarządowym oraz podmiotom wymienionym w art. 3 ust. 3 prowadzącym działalność pożytku publicznego, realizacji zadań publicznych, określonych w art. 4 ustawy, może mieć formy wspierania lub powierzania i odbywa się po przeprowadzeniu otwartego konkursu ofert (art. 11 ust. 2). A contrario jedynie w odniesieniu do innych zadań publicznych niż określone w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie stosuje się przepisy ustawy o finansach publicznych zmienione art. 17 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. Przepisy wprowadzające ustawę o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. Nr 96, poz. 874) . Należy podkreślić, że w przypadku występowania w innych przepisach odrębnych trybów zlecania należy uznać te tryby za lex specialis w stosunku do ustawy i stosować je do zlecania zadań publicznych (art. 11 ust. 2).

 

Czy organizacje pozarządowe realizujące zadania publiczne wskazane w ustawie mają obowiązek tworzenia stron podmiotowych BIP ?

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2001 r., Nr 112, poz. 1198) podmioty wykonujące zadania publiczne obowiązane są do udostępniania informacji związanych z wykonywaniem tych zadań. Tym samym przepis ten obejmuje również organizacje pozarządowe wykonujące zadania publiczne.
Stosownie do art. 9 tej ustawy podmioty te obowiązane są tworzyć własne strony Biuletynu Informacji Publicznej, na których udostępniają informacje publiczne. Obowiązane są one także do przekazywania ministrowi właściwemu do spraw administracji publicznej informacji niezbędnych do zamieszczania na stronie głównej Biuletynu Informacji Publicznej, na której znajdują się odnośniki umożliwiające połączenie z ich stronami.

 

Czy po 1 stycznia 2004 r. jednostki samorządu terytorialnego będą mogły zlecać organizacjom wykonanie zadań publicznych i przekazywać środki finansowe na ich realizację lub dofinansowywać działania organizacji pozarządowych bez konieczności ogłaszania konkursu ofert w sytuacjach wymagających szybkiego podejmowania decyzji (klęski żywiołowe) lub dotyczących niewielkich dotacji (np.: dofinansowanie festynu, koncertu itp.) ?

Zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie wspieranie oraz powierzanie przez organy administracji publicznej realizacji zadań publicznych mieszczących się w zakresie pożytku publicznego organizacjom pozarządowym, odbywa się po przeprowadzeniu otwartego konkursu ofert, chyba że przepisy odrębne przewidują inny tryb zlecania.
Przepis ust. 4 tego samego artykułu stanowi dodatkowo, że powierzenie, o którym mowa w ust. 2  może nastąpić w innym trybie niż określony w ust. 2, jeżeli dane zadania można zrealizować efektywniej w inny sposób określony w odrębnych przepisach, w szczególności poprzez zakup usług na zasadach i w trybie określonych w przepisach o zamówieniach publicznych, przy porównywalności metod kalkulacji kosztów oraz porównywalności opodatkowania.
Ponadto zgodnie z art. 118 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2003 r., Nr 15, poz. 148 z późn. zm.) w brzmieniu nadanym przez art. 17 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. Przepisy wprowadzające ustawę o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. Nr 96, poz. 874) zlecenie zadania i udzielanie dotacji dotyczące innych zadań publicznych niż określone w art. 4 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie następuje na podstawie umowy, a tryb postępowania o udzielenie dotacji, sposób jej rozliczania oraz kontroli określa w drodze uchwały organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego.
Podsumowując, można przyjąć, że tryb zawarty w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie odnosi się do dotacji, zaś ustawę o zamówieniach publicznych stosuje się gdy przemawia za tym kryterium efektywności, w szczególności do zakupu usług, natomiast do realizacji innych zadań niż należące do sfery pożytku publicznego organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego może uchwalić inny tryb na podstawie art. 118 ustawy o finansach publicznych. 
Natomiast w przypadku klęsk żywiołowych mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej (Dz.U. z 2002 r., Nr 62, poz. 558 z późn. zm.).

 

Jakie podmioty zalicza się do jednostek sektora finansów publicznych w rozumieniu przepisów ustawy o finansach publicznych ?

Ustawa definiując pojęcie organizacji pozarządowej stanowi, że jest to niebędąca jednostką sektora finansów publicznych, w rozumieniu przepisów o finansach publicznych, i niedziałająca w celu osiągnięcia zysku, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej. Z kolei ustawa z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2003 r., Nr 15, poz.148 z późn. zm.) w art. 5 enumeratywnie wymienia podmioty zaliczane do sektora finansów publicznych. Są to :

  1. organy władzy publicznej, organy administracji rządowej, organy ochrony państwowej i ochrony prawa, sądy i trybunały, a także jednostki samorządu terytorialnego i ich organy oraz związki;
  2. jednostki budżetowe, zakłady budżetowe i gospodarstwa pomocnicze jednostek budżetowych; fundusze celowe;
  3. państwowe szkoły wyższe;
  4. jednostki badawczo – rozwojowe;
  5. samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej;
  6. państwowe lub samorządowe instytucje kultury;
  7. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i zarządzane przez nie fundusze;
  8. Narodowy Fundusz Zdrowia;
  9. Polska Akademia Nauk i tworzone przez nią jednostki organizacyjne;
  10. Państwowe lub samorządowe osoby prawne utworzone na podstawie odrębnych ustaw, w celu wykonywania zadań publicznych, z wyłączeniem przedsiębiorstw, banków i spółek prawa handlowego.

 

4. 1 % PODATKU NA RZECZ OPP

Czy 1 % podatku można przekazać zarówno dla organizacji pozarządowej jaki i organizacji posiadającej status opp ?

Zgodnie z art. 27 ustawy podatnik podatku dochodowego od osób fizycznych może, na zasadach i w trybie określonym w przepisach odrębnych, przekazać 1% podatku obliczonego zgodnie z odrębnymi przepisami na rzecz wybranych przez siebie organizacji pożytku publicznego. Warto w tym miejscu zauważyć, iż ustawa nie przewiduje możliwości przekazywania jakiejkolwiek części podatku przez podatników podatku dochodowego od osób prawnych. Warunkiem korzystania przez organizację pozarządową ze wspomnianego wyżej przywileju, jest uzyskanie przez nią statusu organizacji pożytku publicznego. Wiąże się to ze spełnieniem wymagań określonych w art. 20 ustawy oraz wpisem do Krajowego Rejestru Sądowego informacji o spełnieniu tych wymagań. Dopiero wówczas możliwe będzie przekazywanie przez podatników podatku dochodowego od osób fizycznych 1 % podatku na rzecz organizacji.

 

Czy 1 % podatku można wpłacać na konto terenowego oddziału nieposiadającego osobowości prawnej, czy tylko na konto zarządu głównego stowarzyszenia, które posiada status organizacji pożytku publicznego ?

Jednostki terenowe stowarzyszenia, które zgodnie ze statutem stowarzyszenia „macierzystego” uzyskały osobowość prawną, stały się odrębnymi podmiotami prawnymi, wpisanymi do Krajowego Rejestru Sądowego i pomimo, że nadal wchodzą w skład struktury stowarzyszenia posiadają własny nr KRS, własny NIP, REGON. Terenowe oddziały stowarzyszenia posiadające osobowość prawną mają też, co do zasady, dowolność w podjęciu decyzji czy chcą uzyskać status organizacji pożytku publicznego czy też nie. Natomiast  w odniesieniu do stowarzyszenia mającego oddziały terenowe nieposiadające osobowości prawnej można uznać, że stanowi ono, jako osoba prawna jedną całość, a poszczególne oddziały tego stowarzyszenia  stanowią jedynie element jego struktury organizacyjnej. Takie oddziały korzystają z osobowości prawnej stowarzyszenia i  w przypadku uzyskania przez nie statusu organizacji pożytku publicznego objęte są również tym statusem.
W związku z powyższym, wpłaty dokonywane przez osoby fizyczne na rzecz tych terenowych jednostek stanowią podstawę do zmniejszenia podatku należnego o 1% tego podatku, na warunkach określonych w art. 27d ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2000r. Nr 14 poz.179 z póź. zm.).

 

Czy z kwot uzyskanych z wpłat 1% można zatrudnić księgową do prowadzenia księgowości organizacji pożytku publicznego ?

Odrębnymi przepisami, które regulują zasady przekazywania 1% podatku dochodowego od osób fizycznych na rzecz organizacji pożytku publicznego, są przepisy art. 27d ust 1-6 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r., Nr 14, poz. 176, ze zm.) oraz art. 14a ust. 1-6 ustawy z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz. U. Nr 144, poz. 930, ze zm.).
Przepisy tych ustaw nie określają przeznaczenia środków uzyskanych z tego tytułu. Jest to więc jeden ze sposobów pozyskiwania środków finansowych z zewnątrz (oprócz składek członkowskich, zbiórek publicznych itp.), które następnie mogą być wykorzystane na działalność statutową organizacji.

 

Czy 1% na rzecz organizacji pożytku publicznego należy wpłacić na konto główne tej organizacji ? Czy można tej wpłaty dokonać na subkonto, które zbiera środki na konkretną potrzebującą osobę ? 

Stosownie do stanowiska Departamentu Podatków Bezpośrednich w Ministerstwie Finansów, na gruncie ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r., Nr 14, poz. 176, ze zm.) bez znaczenia jest, czy przedmiotowa wpłata dokonana zostaje na „konto główne” organizacji, czy też na jej wyodrębniony rachunek bankowy.
Istotne jednak jest, aby właścicielem rachunku bankowego, na który dokonuje się wpłaty, była organizacja pożytku publicznego, działająca na podstawie przepisów ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie.

 

5. WOLONTARIAT

Kto jest wolontariuszem ?

Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. Nr 96, poz. 873) uregulowała status prawny wolontariusza. Zgodnie z art. 2 ust. 3 ustawy wolontariuszem jest osoba, która ochotniczo i bez wynagrodzenia, wykonuje świadczenia na zasadach określonych w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

 

Kto może zostać wolontariuszem ?

Wolontariuszem może zostać każda osoba fizyczna, posiadająca pełną zdolność do czynność prawnych z zakresu prawa pracy tzn. osoba od 18 roku życia, a młodociani (między 16 a 18 rokiem życia) z ograniczeniami określonymi w art. 190 i n. Kodeksu pracy. Jeżeli jednak obowiązek posiadania przez wolontariusza kwalifikacji lub spełniania odpowiednich uprawnień wynika z odrębnych przepisów, wówczas wolontariusz musi posiadać te kwalifikacje lub spełniać  wymagania odpowiednie do rodzaju i zakresu wykonywanych świadczeń (art. 43 ustawy).
Wolontariusze zajmujący się pomocą społeczną, w tym pomocą rodzinom i osobom w trudnej sytuacji życiowej, ochroną zdrowia, jak również nauczaniem dzieci i młodzieży powinni spełniać takie same kwalifikacje jak osoby, które zajmują się tymi dziedzinami w ramach wykonywanej pracy zawodowej, jeśli posiadanie wymagań jest konieczne.

 

Czy wolontariusz jest pracownikiem ?

Wolontariusz nie jest pracownikiem ponieważ za wykonanie świadczenia, na rzecz korzystającego wolontariusz nie pobiera wynagrodzenia i wykonuje je na podstawie porozumienia, a nie umowy o pracę (art.3 w zw. z art.42 ustawy). Ponadto wykonywane przez wolontariusza świadczenie nie jest świadczeniem pracy, lecz świadczeniem odpowiadającym świadczeniu pracy.

 

Czy wolontariusz dostaje wynagrodzenie ?

Zgodnie z art. 2 ust 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie wolontariusz wykonuje świadczenia na rzecz korzystającego ochotniczo i bez wynagrodzenia. Z powyższego wynika, że wolontariusz za wykonywane przez siebie świadczenia nie może otrzymywać wynagrodzenia.

 

Na rzecz jakich podmiotów wolontariusze mogą wykonywać świadczenia ?

Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie  w art. 42 ust. 1 określa krąg podmiotów uprawnionych do zawierania porozumień z wolontariuszami, zwanych w ustawie korzystającymi. Są nimi:

  • organizacje  pozarządowe oraz inne podmioty prowadzące działalność pożytku publicznego – w zakresie ich działalności statutowej (a nie gospodarczej), w szczególności w zakresie działalności pożytku publicznego,
  • jednostki organizacyjne podległe organom administracji publicznej lub nadzorowane przez te organy – z wyłączeniem prowadzonej przez te jednostki działalności gospodarczej,
  • organy administracji publicznej – z   wyłączeniem   prowadzonej   przez   nie działalności gospodarczej.

 

Czy cudzoziemiec może być w Polsce wolontariuszem ?

Wolontariuszami mogą być nie tylko obywatele polscy, ale także cudzoziemcy legalnie przebywający w Polsce. Zgodnie z art. 42 ust.1 świadczenie wolontariuszy jest świadczeniem odpowiadającym świadczeniu pracy, nie jest natomiast świadczeniem pracy lub usług. W związku z tym wolontariusz – cudzoziemiec nie musi uzyskiwać zezwolenia na pracę aby zostać wolontariuszem.

 

Czy wolontariusz może działać na rzecz przedsiębiorców ?

Podmioty, na rzecz których wolontariusz może wykonywać świadczenia zostały określone powyżej.
Ponadto, ze względu na cel i charakter świadczeń wolontariuszy nie jest dopuszczalne, aby wykonywali oni świadczenia na rzecz przedsiębiorców i innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Wolontariusze nie powinni również zastępować pracowników a jedynie uzupełniać ich pracę.

 

Czy członek stowarzyszenia może być wolontariuszem swojego stowarzyszenia i korzystać z ustawowych uprawnień wolontariusza ?

Zgodnie z art. 2 pkt. 3 wolontariuszem jest osoba, która ochotniczo i bez wynagrodzenia wykonuje świadczenia na zasadach określonych w ustawie. Instytucja wolontariatu jest odrębna od członkostwa w stowarzyszeniu. Członkowie świadczą pracę społeczną na rzecz stowarzyszenia na podstawie art. 2 ust 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989r. – Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. 2001, Nr 79 poz. 855 ze zm.). Osoby zakładające lub przystępujące do stowarzyszenia w charakterze członków muszą liczyć się z obowiązkiem pracy społecznej na jego rzecz, nie są więc wolontariuszami w rozumieniu ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

 

Czy bezrobotny może być wolontariuszem bez utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych ?

Bezrobotny będący wolontariuszem, posiadający jednocześnie prawo do zasiłku, nie traci go, gdyż zgodnie z przepisami ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie wolontariuszem jest osoba, która ochotniczo i bez wynagrodzenia wykonuje świadczenia na zasadach określonych tą ustawą.
Stosunek prawny łączący korzystającego z wolontariuszem nie jest stosunkiem pracy tylko stosunkiem cywilnoprawnym a wykonywane przez wolontariusza świadczenie na rzecz korzystającego jest świadczeniem odpowiadającym świadczeniu pracy, a nie świadczeniem pracy lub usług.
Tym samym bezrobotny, który świadczy pomoc jako wolontariusz w dalszym ciągu jest osobą niezatrudnioną i nie wykonującą innej pracy zarobkowej, a także nie osiąga z tego tytułu żadnego dochodu oraz jest zdolny i gotowy do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie. 
Wolontariat jest formą aktywności zawodowej, którą wolontariusz będzie mógł się wykazać podczas poszukiwania zatrudnienia. Wolontariusz ma inny status niż pracownik dlatego świadczenie wolontariusza nie będzie wpływało na jego przyszłe uprawnienia pracownicze np.: na długość przysługującego pracownikowi urlopu wypoczynkowego. Okres pracy w charakterze wolontariusza nie ma wpływu na uzyskanie prawa do renty lub emerytury oraz na wysokość tych świadczeń, ponieważ nie jest zaliczany do okresów składkowych ani nieskładkowych.

 

Jakie obowiązki będą spoczywały na podmiotach uprawnionych do zawierania z wolontariuszami porozumień ?

Z art. 45 ustawy wynika, że korzystający jest zobowiązany do zapewnienia odpowiednich środków ochrony indywidualnej uzależnionych od rodzaju świadczeń i zagrożeń związanych z ich wykonywaniem. Korzystający ma również obowiązek informowania wolontariusza o ryzyku dla zdrowia i bezpieczeństwa związanym z wykonywanymi świadczeniami oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami, jak również do zapewnienia wolontariuszom bezpiecznych i higienicznych warunków wykonywania świadczeń. Korzystający jest r&

Tagi:

Polecamy