Pozytek.gov.pl - Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej - Departament Ekonomii Społecznej i Pożytku Publicznego

  • Zmień rozmiar czcionki
  • Drukuj

ONZ przyjęła bardzo ważny dokument dotyczący pomocy prawnej w sprawach karnych

Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło 20 grudnia 2012 r. Zasady i wytyczne dotyczące dostępu do pomocy prawnej w sprawach karnych (United Nations Principles and Guidelines on Access to Legal Aid in Criminal Justice Systems). Rozwiązania zawarte w dokumencie mają charakter przełomowy, ponieważ są odbiciem najlepszych praktyk i doświadczeń krajowych w zakresie zapewniania nieodpłatnej pomocy prawnej w sprawach karnych. Zasady i wytyczne dotyczące dostępu do pomocy prawnej są odpowiedzią na potrzeby osób zatrzymanych i osadzonych, które z powodów finansowych, bądź innych, nie mogą skorzystać z usług wynajętego prawnika. Jest to problem wielu krajów na świecie, gdzie brak zapewnienia dostępu do nieodpłatnej pomocy prawnej oznacza naruszenie prawa człowieka do rzetelnego procesu. Stąd ONZ w Zasadach i wytycznych... w pierwszej kolejności potwierdza, że pomoc prawna w sprawach karnych jest fundamentalną zasadą każdego systemu sprawiedliwości i każde państwo oparte na rządach prawa powinno zagwarantować dostęp do takiej pomocy.

Do najważniejszych postanowień Zasad i wytycznych... należy zapewnienie prawa do skutecznej pomocy prawnej na każdym etapie postępowania, od momentu pierwszego przesłuchania przez policję, a także sam obowiązek poinformowania o prawie do uzyskania nieodpłatnej pomocy prawnej i innych zabezpieczeniach proceduralnych od momentu pozbawienia wolności, np. prawa do milczenia. Niemniej istotny jest przepis gwarantujący nieodpłatną pomoc prawną dla ofiar przestępstw, zwłaszcza jeśli ofiarami są osoby szczególnie narażone.

Obowiązkiem każdego państwa jest stworzenie takiego systemu, który w sposób rzeczywisty zapewni skuteczny dostęp do nieodpłatnej pomocy prawnej. Rolą władz krajowych jest finansowanie systemu nieodpłatnej pomocy prawnej w sprawach karnych oraz zagwarantowanie zaplecza merytorycznego.

Zasady i wytyczne ONZ wprowadzają również zasadę równości w zakresie możliwości skorzystania z pomocy prawnej. Państwo w sposób szczególny musi zapewnić dostęp do niej: kobietom, dzieciom, osobom starszym, mniejszościom narodowym, cudzoziemcom, osobom starającym się o uzyskanie azylu, uchodźcom, osobom przesiedlonym, niepełnosprawnym, cierpiącym na choroby psychiczne czy też będącym nosicielami HIV/AIDS. Pomoc prawna powinna być ściśle dostosowana do ich potrzeb. Ponadto, dokument w sposób szczególny uwzględnia interes dzieci w dostępie do pomocy prawnej, podkreślając, że musi mieć ona charakter interdyscyplinarny i odpowiadać społecznym potrzebom dzieci.

Obowiązkiem państw jest zapewnienie, aby osoby świadczące nieodpłatną pomoc prawną w sprawach karnych posiadały właściwe wykształcenie oraz doświadczenie, które pozwoli zapewnić wysoką jakość tego rodzaju usług. Osoby udzielające tego rodzaju pomocy prawnej powinny ponosić odpowiedzialność przed niezależnym organem za naruszenie zasad etyki obowiązujących dane środowisko.

ONZ podkreśla w dokumencie, iż przy budowaniu systemu nieodpłatnej pomocy prawnej w sprawach karnych powinny być uwzględniane jako instytucje świadczące tę pomoc różnorodne podmioty – prawnicy, organizacje społeczne czy też uniwersytety (uniwersyteckie poradnie prawne). Dopuszcza również możliwość tworzenia partnerstw publiczno – prywatnych w tym zakresie, o ile pozwoli to na lepszą realizację celów systemu nieodpłatnej pomocy prawnej.

Zasady i wytyczne ONZ dotyczące dostępu do pomocy prawnej w sprawach karnych są ważnym głosem na rzecz budowania krajowych systemów nieodpłatnej pomocy prawnej, bowiem wyznaczają fundamentalne standardy, które państwa powinny spełniać w tym zakresie.
Jest to pierwszy tego typu dokument, bowiem do tej pory żadna z organizacji międzynarodowych nie podjęła się opracowania standardów świadczenia pomocy prawnej w sprawach karnych, w tym na etapie przedsądowym.

Dokument ONZ jest także punktem odniesienia dla toczących się prac Komisji Europejskiej nad projektem dyrektywy dotyczącej tej kwestii, który najprawdopodobniej zostanie opublikowany w drugiej połowie 2013 r. Tekst zasad i wytycznych ONZ dotyczących dostępu do pomocy prawnej w sprawach karnych odzwierciedla z kolei wysokie standardy, które zostały określone przez dyrektywę unijną dotyczącą prawa do informacji w procesie karnym, przyjętą w kwietniu 2012 roku.

Więcej informacji:
1. United Nations Principles and Guidelines on Access to Legal Aid in Criminal Justice Systems
2. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/13/UE z dnia 22 maja 2012 r. w sprawie prawa do informacji w postępowaniu karnym
Directive 2012/13/EU of the European Parliament and of the Council of 22 May 2012 on the right to information in criminal proceedings
3. O wydarzeniu:
- Zaza Namoradze, UN General Assembly Enacts Global Standards on Access to Legal Aid
- United Nations on Drugs and Crime

Tagi:

Polecamy